Ceart agus COMHAR

Mar a chaill iris Ghaeilge a heagarthóir

3. Eagarthóir

 

Bhí sé socraithe ag an bhord gur cheart eagarthóir nua a cheapadh agus tús á cur le ré nua don iris. D’éirigh Mícheál Ó hUanacháin as an phost, agus fógraíodh é.

Bhí liosta de ‘ábhair eagarthóra’ déanta amach ag an bhord, cúigear a bhí ag obair sna coláistí nó i ngnóthaí Gaeilge éagsúla: Pádraig de Paor, Gormlaith Ní Scolaí, Ian Ó Caoimh, Caitríona Ní Chléirchín agus Tomás Ó Maolalaidh. Níor chuir aon duine acu isteach ar an phost, áfach. Agus an spriocdáta, an 23ú Bealtaine 2008, ag teacht, ní raibh ach iarrthóir amháin don phost. Ba é sin Conchubhar Ó Liatháin, iar-eagarthóir an nuachtáin Lá Nua agus bainisteoir Chomharchumann Chúil Aodha.

Ansin chuaigh ball den bhord i dteagmháil le Aindrias Ó Cathasaigh. Is scríbhneoir é Ó Cathasaigh a bhfuil leabhair scríofa aige faoi Mháirtín Ó Cadhain, Pádraig Ó Conaire agus ábhair eile, agus bíonn sé páirteach i bhfeachtais agóide éagsúla. Iarradh air cur isteach ar phost an eagarthóra, rud a rinne sé.

Tionóladh agallaimh ar 10ú Meitheamh. Tháinig Ó Liatháin an bealach ar fad ó Chúil Aodha go Baile Átha Cliath le bheith in am, ach ní raibh an bord agallaimh féin ann in am (http://igaeilge.wordpress.com/2008/11/03/aois-na-cinsireachta/#comment-752)! Cuireadh agallamh ar an bheirt iarrthóir.

Shocraigh an bord agallaimh gur cheart an post a thairisicint do Ó Cathasaigh, agus d’aontaigh bord Chomhar leis sin. Scríobh siad chuig Ó Cathasaigh ar 23ú Meitheamh ag tairiscint an phoist dó agus ag gealladh ‘go mbeidh gach tacaíocht le fáil agat ó Bhord Comhar’ dá nglacfadh sé leis.

Ar 25ú Meitheamh, d’fhoilsigh Pól Ó Muirí scéal le Mairéad Ní Chinnéide in ‘Tuarascáil’ san Irish Times, a dúirt go raibh deontas faighte ag Comhar arís agus go raibh Ó Cathasaigh ceaptha mar eagarthóir. Ní raibh cinneadh an Fhorais curtha in iúl go foirmiúil fós, áfach. Níor ghlac Ó Cathasaigh le post an eagarthóra fós ach oiread. Is tríd an alt seo a fuair Ó Liatháin toradh an agallaimh: ní raibh an bord i dteagmháil leis faoi roimhe seo (http://igaeilge.wordpress.com/2008/11/03/aois-na-cinsireachta/#comment-752).

Bhuail Ó Cathasaigh le bord Chomhar ar 26ú Meitheamh, agus rinneadh soiléiriú agus leasú ar phost an eagarthóra. Aontaíodh nach mbeadh gá le fo-eagarthóir liteartha, go mbeadh cúrsaí liteartha faoi chúram Uí Chathasaigh. Aontaíodh freisin go ndéanfadh Ó Cathasaigh cúram de dhearadh na hirise. Bhí taithí aige ar leagan amach agus foilsitheoireacht, agus glacadh leis go gcuideodh sé leis cruth nua a chur ar an iris dá mbeadh an ghné sin di faoina smacht. D’fhéadfaí dearthóir eile a thabhairt isteach i ndiaidh cúpla mí, ach dhéanfadh an t‑eagarthóir an gnó ag an tús. Aontaíodh go gceannófaí ríomhaire agus bog-earra dearthóireachta chun go dtiocfadh le Ó Cathasaigh é sin a dhéanamh. Bhí socraithe ag an bhord roimhe sin go dtiocfadh an chéad eagrán eile de Comhar amach i mí Dheireadh Fómhair, cé go raibh sé le seoladh cúpla lá roimhe sin.

Rinneadh conradh idir Ó Cathasaigh agus an bord ar 12ú Iúil. De réir an chonartha, bhí ar an eagarthóir ‘Deimhin a dhéanamh de go mbeidh an iris ar fáil ar an gcéad lá gach mí’. Bhí sé i gceist go leanfaí le móreagráin litríochta a fhoilsiú gach Bealtaine agus gach Nollaig le cuidiú ón Chomhairle Ealaíon. Bhí ar an eagarthóir ‘plé go díreach leis an gclódóir’ agus ‘Profaí a cheartú go beacht agus go pointeáilte’. Dá gceapfaí fo-eagarthóir liteartha amach anseo, bheadh ar an eagarthóir ‘an bhreith dheiridh a thabhairt más gá’ faoin mhéid a d’fhoilseofaí. Bhí coiste le ceapadh ‘tar éis cheapachán an Eagarthóra agus i gcomhar leis’ chun cuidiú leis ina chuid oibre, ach ‘is ag an Eagarthóir a bheidh an bhreith dheiridh i gcónaí i gcás ábhair’. Tuarastal de €1,200 sa mhí a bheadh le fáil ag an eagarthóir go ceann bliana, ach d’fhéadfaí é a laghdú ina dhiaidh sin. Thiocfadh deireadh leis an phost dá dtiocfadh deireadh le deontas an Fhorais. Bhí cead ag ceachtar den dá thaobh críoch a chur leis an chonradh le fógra trí mhí.

Sheol an bord litir chuig síntiúsóirí Comhar ag cur in iúl dóibh go raibh deontas faighte acu ó Fhoras na Gaeilge, Ó Cathasaigh ceaptha mar eagarthóir acu, agus go mbeadh eagrán eile den iris acu i mí Dheireadh Fómhair.